Bireysellik – bireyci – birey ve Varto dayanışması
“En uzak mesafe ne Afrika’dır,
Ne Çin
Ne Hindistan,
Ne Seyyareler,
Ne de yıldızlar geceleri ışıldayan…
En uzak mesafe iki kafa arasındaki mesafedir biri birini anlamayan…” Can Yücel.
“Güzel hayat isteyen, güzel insan biriktirsin.” Cemal Süreyya.
“Bir toplum gerçeklerden ne kadar uzaklaşırsa gerçeği söyleyenlerden o kadar nefret eder.”
George Orwell.
Sabır, sadece bekleme becerisi değildir. Beklerken doğru davranış sergileme yeteneğidir…”
Joyce Meyer.
“Bireysellik”, bir bireyin toplum içinden kendini ortaya koyuşudur (dayanışma ağırlıklıdır). “Bireyci” olan birey ise, başka bireylerle sadece onlara kendi doğrularını kabul ettirmek için ilişkiye geçer. “Birey” de, kendi öz iradesi, bilinci, anlayışı, düşünce vb. ile hiç baskı altında kalmadan ve başka birilerinin sözcüsü olmadan, kendisinden başka hiç kimseye hesap verme zorunda olmayan, herhangi bir toplumun vatandaşıdır.
Bireysellik, toplumsallığı ve dayanışmayı önceleyen bir kişiliği ifade eder. Bireycilik ise “yalnız ben” ideolojisidir. Bencildir, kendi çıkarına yöneliktir, hegemonyacıdır, diktatördür ve kendinden başka görüşe yaşam hakkı tanımaz. “Her şeyi ben iyi bilirim, ben yaparım” felsefesidir. Birey olmak demek, bireysel hak ve özgürlüklerini ezdirmeden ne olduğunu bilmek ve onu savunabilmenin bilincine varmış olmaktır.
Bireycilik, bütün Orta Çağ’ı kapsayan Hristiyan dünya görüşüne bir tepki olarak Rönesans’ta ortaya çıkan bir dünya görüşüdür. Özel mülkiyetle güçlenmiş ve toplum içinde seçkinleşmiş olan bireyi topluma üstün tutan bu çok eski eğilim, Rönesans’ta biçimlenmiş ve metafizikten ekonomiye kadar çeşitli alanlarda etkinleşmiştir.
“Birey olmak” ise bir vatandaşın buyurgan kendisine verilenleri kabul–ret ikilemi yerine “Bu benden yapmamı istenilen şey nedir? Neden yapmam isteniyor? Bunlar bana bir yarar getirir mi?” gibi sorularla her şeyi sorgulamasıdır. Yargılamak için bilmek, bilmek için anlamak, anlamak için dinlemek gerekir. Dinlemeyen insanın da yargılamaya hakkı yoktur. Stefan Zweig, “İnsanları yargılamaktan değil, anlamaya çalışmaktan zevk alın” der.
Barışa ulaşmak insanların bireyciliğinden değil, bireyselliğinden geçiyor. Birey kavramının ön plana çıktığı günümüz dünyasında bireycilik ile bireysellik arasındaki farkın çok iyi vurgulanması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bireycilik bencillik içeriyor, bireysellik ise dayanışmaya ağırlık veriyor.
Bizim gibi ümmet toplumundan Cumhuriyet yurttaşlığı bilincine geçen ülkelerde ne yazık ki bu iki kavram karıştırılmakta. Durumu daha iyi anlatmak için şöyle bir sinema örneği verebiliriz: Bin kişinin bulunduğu bir sinema salonunda yangın çıktığını varsayalım. Eğer bu bin kişi bir “birey bencilliği” içinde davranırsa çıkış kapılarında yığılma olur ve herkes kendisini kurtarmayı düşündüğü için salon boşaltılamaz; küçük bir azınlık dışında herkes dumandan boğulur.
Bireyselliğinin bilincinde olan kişiler ise toplu kurtulma planının bir parçası olarak sırasını bekler ve ilk sıradan başlayarak sinemayı boşaltır. Böylece itiş kakış olmaz ve herkes kurtulur. Bireycilik sürü yaratır; bireysellik ise bilinçli bir toplumsallığa dönüşür. Arzumuz, bilinçli bireylerin dayanışma duygusunun öne çıkmasıdır. Halk kişilik, servet ve koltuk kavgalarından bıktı. Toplumlar, sonu gelmez kavgalarda tükenip giden insanlar yerine barışçı, yapıcı ve olumlu bireyler görmek istiyor.
Bireyselliğin bilincinde olan Varto halkı, her şeye rağmen, rüzgâr hangi yöne eserse essin, güneşli ve güzel günlere olan umudunu büyütmekte kararlıdır. Varto, tüm renkleriyle olan uyumunu koruduğu sürece toprağını, suyunu, havasını ve yaşam alanlarını kimseye tahrip ettirmeyecektir. Yaşar Kemal, “Umutsuzluk tutsaklığın gıdasıdır. Umutsuzluk köleliğin anasıdır. Umutsuzluk yüreğin yıkımıdır” derken, her gün için “umudu” büyütmenin önemini vurgulamaktadır.
Stefan Zweig, “Karakter sahibi insanların kaderinde vardır; daima itilir, dışlanır ve yalnızlığa mahkûm edilirler” der. Katılmamak elde değil. Dayatılan her engeli aşarak dayanışmasını becerebilen bir halktır Varto halkı.
varto jes istemiyor – suyuma toprağıma havama dokunma.
30.03.2026
Gündüz Işık
