1 Mayıs yalnızca bir takvim günü değildir; tarihin en sert mücadelelerinden birinin, bastırılmak istenirken büyüyen bir direnişin ve susturulmak istenirken çoğalan bir sesin adıdır. 1886 yılında Chicago’da işçiler, insan onuruna yakışır bir yaşam için ayağa kalktı. Talepleri basitti ama güçlüydü: günde 8 saat çalışma, 8 saat dinlenme ve 8 saat insanca yaşam. Ancak bu talep, dönemin egemen düzeni için bir tehdit olarak görüldü.
Bu mücadelenin öncülerinden Albert Parsons, Adolph Fischer, George Engel ve August Spies, işçi sınıfının sesi oldukları için hedef alındı ve 11 Kasım 1887’de idam edildiler. Amaç korku yaratmak, direnişi bastırmak ve işçi hareketini susturmaktı. Fakat unuttukları bir gerçek vardı: fikirler ve hak arayışı darağaçlarında yok edilemez.
İşçi Gazetesi’nin başyazarı olan August Spies, idam edilmeden önce mahkemede şu sözleri söyledi: “Bizi asarak bir kıvılcımı söndüreceksiniz, ama orada, önünüzde ve arkanızda, her yerde alevler parlayacak. Bu bir yeraltı yangınıdır, ondan kurtulamazsınız!” Bu sözler yalnızca bir savunma değil, aynı zamanda tarihe bırakılmış bir kehanetti.
Gerçekten de o gün söndürülmek istenen kıvılcım, kısa sürede tüm dünyaya yayılan bir ateşe dönüştü. 1 Mayıs artık sadece bir anma günü değil; emeğin, adaletin ve eşitliğin sembolü haline geldi. Bugün hâlâ dünyanın dört bir yanında işçiler güvencesizliğe, düşük ücretlere, uzun çalışma saatlerine ve hak kayıplarına karşı mücadele ediyor. Bu da gösteriyor ki o “yeraltı yangını” hâlâ yanıyor.
1 Mayıs, geçmişi hatırlamak kadar bugünü anlamak ve geleceği kurmak için de bir çağrıdır. Emeğin sömürülmediği, insanların insanca yaşayabildiği bir dünya talebidir. Çünkü tarih bize açıkça göstermiştir: hak verilmez, alınır.
Chicago’da yakılan o kıvılcım bugün milyonların yüreğinde yaşamaya devam ediyor. Ne baskılar ne de idamlar bu ateşi söndürebildi. Çünkü bazı mücadeleler vardır ki susturulamaz; bazı gerçekler vardır ki yok edilemez.
Yeraltı yangını sürüyor.