Varto Ünaldı Köyü
Eski adıyla İskender, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür. Köyün eski adı 1916 yılı kayıtlarında İskender olarak geçmektedir. Adın kişisel bir yerleşim adından türemiş olması, köyün tarihsel olarak küçük bir çekirdek yerleşim etrafında geliştiğini düşündürür.
Köyün coğrafi yapısına bakıldığında, rakımının 2161 metre olduğu ve bu yüksekliğiyle Varto’nun en yüksek yerleşimlerinden biri konumunda bulunduğu görülür. Ünaldı, Muş il merkezine 78 km, Varto ilçe merkezine ise 30 km uzaklıktadır. Köyün en belirgin coğrafi özelliği, Hamurpert (Akdoğan) Gölü’nün Ünaldı Köyü sınırları içinde bulunmasıdır. Bu göl, köyün hem doğal görünümünü hem de iklimini belirleyen temel unsurdur.
Hamurpert (Akdoğan) Gölü’nün başlıca özellikleri arasında volkanik oluşumlu bir göl olması ilk sırada gelir. Büyük Hamurpert’in yüzölçümü 10,88 km², derinliği 21 m ve yüzey rakımı 2149 m’dir. Kışın tamamen donan gölün buz kalınlığı 40 cm’ye kadar ulaşabilir. Göl, fazla sularını İskender Deresi’ne boşaltır. Çevresindeki meşe ağaçları göl kıyısına kadar inerken, gölde ve etrafında aynalı sazan, kaz, ördek, turna ve kunduz gibi türler görülür. Bu özellikler, Ünaldı Köyü’nün çevresini Varto’nun en karakteristik doğal alanlarından biri hâline getirir.
Köyün nüfus durumu incelendiğinde, Ünaldı Köyü’nün 2022 yılı nüfusunun 71 kişi olarak kaydedildiği görülür. Nüfusun yıllar içinde azalma eğiliminde olması, Varto genelindeki göç hareketleriyle uyumluluk göstermektedir.