Demir Çelik Yazdı: Varto’da JES Tehdidi ve Eko Kırım Gerçeği
Demir Çelik
Türkiye’nin son on yılı; anayasasızlık halinin yaşandığı, hukukun esas alınmadığı, yasa ve anayasal düzenlemelere göre hareket edilmediği, kapsamlı ve etkin denetim mekanizmalarının olmadığı bir süreç oldu. Bu süreç aynı zamanda ülke kaynakları ve değerlerinin yerli ve küresel holding ve tekellere peşkeş çekildiği bir dönemdir.
Uluslararası tekellerin daha fazla kazanç elde etme amacıyla bilim dışı uygulamalarla toplumsal yaşama, doğaya ve ekosisteme zarar verdiği bilinmektedir. Kâr ve iktidar önceliğiyle hareket eden ABD merkezli INGS firması, şimdi Varto’daki toplumsal yapıyı hedef almaktadır.
Daha önce Bingöl’ün Yedisu ve Karlıova ilçelerinde JES faaliyetleri yürüten firma, 20 Mayıs’ta Varto’da sondaj hazırlığı içindedir. Başta Varto olmak üzere aynı havzadaki ilçe halkları bu talancı anlayışa karşı direniş göstermektedir.
Havzanın Temel Özellikleri
Bingöl (Yedisu, Karlıova), Erzurum (Çat, Tekman, Hınıs) ve Muş (Varto, Bulanık, Malazgirt) ilçelerini kapsayan bu havzanın özellikleri dikkate alınmadan JES projeleri değerlendirilemez.
- Deprem: Kuzey Anadolu Fay (KAF), Güney Anadolu Fay (GAF) ve Doğu Anadolu Fay (DAF) hatlarının kesişim noktasıdır. Jeotermal faaliyetler sismik hareketleri tetikleyebilir.
- Etnisite: Kurmanci ve Kirmancki konuşan Kürtler ile Ermeni topluluklar yaşamaktadır.
- İnanç: Raya/Rêya Heq inancı ile Sünni İslam’ın birlikte barış içinde yaşadığı bir bölgedir.
- Geçim: Step coğrafyasında hayvancılığa dayalı ekonomik yapı vardır.
- Su Kaynakları: Şerafettin ve Bingöl dağlarıyla çevrili olup zengin su kaynaklarına sahiptir ve stratejik öneme sahiptir.
İnsansızlaştırmanın Yöntemleri
Bu havzada yaşayan toplumu coğrafyasından koparmak için JES projeleri bir araç olarak kullanılmaktadır.
1. Toprağı Zehirleyerek
Jeotermal akışkanlar içinde bulunan bor, arsenik, cıva, kurşun ve krom gibi ağır metaller toprağı çoraklaştırır. Bu durum insan sağlığına ve ekosisteme zarar verir. Ayrıca yüksek basınçlı enjeksiyon sismik hareketleri tetikleyebilir.
2. Suyu Kirleterek
Jeotermal sular, amonyak, arsenik, azot, bor, lityum ve radon gibi maddeleri yeraltı sularına taşır. Bu maddeler insan sağlığını tehdit eder ve ekosistemde bozulmaya yol açar.
3. Havayı Kirleterek
Karbon dioksit, hidrojen sülfür, metan ve amonyak gibi gazların salımı hava kalitesini düşürür ve küresel ısınmayı hızlandırır.
4. Eko Kırıma Yol Açmak
Jeotermal faaliyetler sonucu açığa çıkan gazlar atmosfer dengesini bozarak küresel ısınmayı hızlandırır ve ekosisteme zarar verir.
Raya/Rêya Heqî inancının dört anasır olarak tanımladığı toprak, su, hava ve ışığın kirletilmesi ekosistem zincirini parçalar. Bu nedenle JES bir yatırım değil; eko kırım, toplum kırım ve kültürel asimilasyon aracıdır.
Demir Çelik
